Pankreas tarafından salgılanan amilaz ve lipaz enzimlerinin kandaki düzeyini ölçer. Akut pankreatit tanısında temel laboratuvar testidir.
Ne için yapılır
- Karın ağrısı, özellikle üst karın ve sırta vuran ağrı varlığında
- Akut pankreatit (pankreas iltihabı) tanı ve takibinde
- Kronik pankreatit araştırmasında
- Tükürük bezi hastalıkları (parotit) ayırıcı tanısında
- Bağırsak tıkanıklığı (ileus) şüphesinde
- Safra yolu hastalıkları değerlendirmesinde
- ERCP gibi pankreas işlemleri sonrası takipte
Hazırlık
- Genellikle özel hazırlık gerekmez
- Akut karın ağrısı durumunda acil olarak istenebilir
- Test öncesi alkol alınmaması önerilir
- Kullanılan ilaçlar (özellikle opioid ve diüretikler) hekime bildirilmelidir
İşlem nasıl yapılır
- Koldan venöz kan örneği alınır
- Numune laboratuvara iletilir
- Otomatize cihazda amilaz ve lipaz enzim düzeyleri ölçülür
- Sonuç birkaç saat içinde raporlanır
- Acil durumlarda hızlı sonuç çıkarılır
İşlem sonrası
- Akut pankreatitte enzim düzeyleri normalin 3 katı ve üzerine yükselir
- Lipaz, amilaza göre pankreasa daha özgüldür ve daha uzun süre yüksek kalır
- Sonuç klinik tablo ve görüntüleme (USG, BT) ile birlikte değerlendirilir
- Pankreatit takibinde tekrar ölçümler ile düzelme izlenir
- Yatarak tedavi gerekebilir; oral alım kesilebilir
Riskler
- Kan alımı sonrası bölgesel morluk veya ağrı
- Çok nadir vazovagal reaksiyon
- Hemoliz veya lipemi durumunda yanıltıcı sonuç olasılığı
- Çok nadir enfeksiyon
Sıkça Sorulanlar
Amilaz ve lipaz hangi durumlarda yükselir?
En sık akut pankreatitte yükselir; ayrıca tükürük bezi hastalıkları, bağırsak tıkanıklığı ve bazı ilaç kullanımlarında da artabilir.
Hangi enzim pankreas için daha güvenilir?
Lipaz pankreasa daha özgüdür ve akut pankreatitte daha uzun süre yüksek kalır; bu nedenle güncel kılavuzlarda ön planda yer alır.
Hafif yüksek değerler her zaman pankreatit anlamına gelir mi?
Hayır. Tanı için enzim yüksekliği yanında karın ağrısı ve görüntüleme bulguları da gereklidir; tek başına yüksek değer tanı koydurmaz.
Sonuçlar ne zaman çıkar?
Çoğu laboratuvarda birkaç saat içinde, acil durumlarda 1 saat içinde sonuç verilebilir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
CA 19-9
Tıbbi Biyokimya
CA 19-9 — pankreas ve safra yolu kanserlerinde tedavi izlemi için kullanılan tümör belirteci.
Tam kan sayımı
Tıbbi Biyokimya
Hemogram (CBC) — kan hücrelerinin sayı ve oranlarını ölçen temel tarama tahlili.
Karaciğer fonksiyon testleri
Tıbbi Biyokimya
ALT, AST, ALP, GGT ve bilirubin ile karaciğer hücre hasarı ve safra yollarını değerlendiren tahliller.
Böbrek fonksiyon testleri
Tıbbi Biyokimya
Üre (BUN) ve kreatinin ile eGFR hesaplaması üzerinden böbrek süzme işlevini değerlendiren tahliller.
Açlık kan şekeri
Tıbbi Biyokimya
Açlık glukoz testi — diyabet taraması ve kan şekeri kontrolünde temel tahlil.
HbA1c
Tıbbi Biyokimya
HbA1c — son 2-3 ayın ortalama kan şekerini gösteren glikolize hemoglobin testi.
Lipid profili
Tıbbi Biyokimya
Lipid profili — total kolesterol, HDL, LDL ve trigliserit ölçümü ile kardiyovasküler risk değerlendirmesi.
Tiroid fonksiyon testleri
Tıbbi Biyokimya
Tiroid fonksiyon testleri — TSH, sT3 ve sT4 ölçümü ile tiroid bezi hastalıklarının tanı ve takibi.