Kanda yağ (lipid) düzeylerini ölçen tarama ve takip testi; kalp-damar hastalığı riskinin belirlenmesi ve tedavi etkinliğinin izlenmesinde kullanılır.
Ne için yapılır
- 20 yaş üzeri kardiyovasküler risk taraması (5 yılda bir)
- Aile öyküsünde erken yaş kalp-damar hastalığı bulunması
- Diyabet, hipertansiyon veya obezite eşlik etmesi
- Bilinen koroner arter hastalığı veya inme öyküsü takibi
- Statin veya diğer lipid düşürücü tedavi yanıtının izlenmesi
- Pankreatit etiyolojisinde hipertrigliseridemi araştırması
- Tiroid hastalığı, böbrek/karaciğer hastalığında metabolik değerlendirme
Hazırlık
- Trigliserit ve LDL doğru ölçümü için 9-12 saat açlık önerilir
- Test öncesi 24 saat ağır egzersiz ve aşırı yağlı yemek yapılmaz
- Su içilebilir; kahve, çay ve şekerli içecek kaçınılır
- Akut hastalık veya enfeksiyon varsa test ertelenir
- Kullanılan ilaçlar (özellikle hormon, statin) hekime bildirilir
İşlem nasıl yapılır
- Kol veya el üst yüzeyinden tek kullanımlık iğne ile damardan kan alınır
- Yaklaşık 3-5 mL kan örneği uygun tüpe aktarılır
- Örnek laboratuvarda santrifüj edilerek serumu ayrılır
- Otomatik biyokimya analizöründe enzimatik yöntemle ölçüm yapılır
- Total kolesterol, HDL ve trigliserit doğrudan ölçülür; LDL Friedewald formülü ile hesaplanır
- Sonuçlar genellikle aynı gün içinde raporlanır
İşlem sonrası
- Hedef değerler (ATP III): LDL <100 mg/dL (yüksek riskte <70), HDL erkek >40 / kadın >50, trigliserit <150 mg/dL
- Total kolesterol <200 mg/dL istenir
- Sonuçlar bireysel risk skoru ile birlikte hekim tarafından yorumlanır
- Anormal değerlerde diyet, egzersiz ve gerekirse ilaç tedavisi planlanır
- Tedavi başlanırsa 6-12 hafta içinde kontrol önerilir
Riskler
- Kan alma bölgesinde geçici morluk veya hassasiyet
- Nadiren baş dönmesi veya bayılma hissi (vazovagal)
- Çok nadir lokal enfeksiyon (steril teknik ile minimize edilir)
- Trigliserit değeri açlık ihlalinden yüksek çıkabilir (yanlış pozitiflik)
Sıkça Sorulanlar
Aç olmadan lipid testi yapılabilir mi?
Total ve HDL kolesterol açlık dışı da güvenilirdir; ancak trigliserit ve hesaplanan LDL için 9-12 saat açlık önerilir.
Sonuçlar ne anlama gelir?
LDL ('kötü') yüksekliği ve HDL ('iyi') düşüklüğü kalp-damar riskini artırır. Yorum bireysel risk faktörlerine göre hekim tarafından yapılır.
Ne sıklıkta tekrarlanmalıdır?
Risk yoksa 5 yılda bir; risk faktörü veya tedavi varsa 6-12 ayda bir kontrol önerilir.
Sonucu yüksek çıktı, ilaç başlamak gerekir mi?
Hafif yükseklikte önce diyet ve yaşam tarzı değişikliği denenir; ilaç kararı bireysel risk skoru ile hekim tarafından verilir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Açlık kan şekeri
Tıbbi Biyokimya
Açlık glukoz testi — diyabet taraması ve kan şekeri kontrolünde temel tahlil.
Tam idrar tahlili
Tıbbi Biyokimya
Tam idrar tahlili — fiziksel, kimyasal ve mikroskobik incelemeyle idrar yolu ve metabolik hastalık taraması.
Elektrolit paneli
Tıbbi Biyokimya
Elektrolit paneli — sodyum, potasyum, kalsiyum ve magnezyum düzeylerinin kanda ölçümü.
Ürik asit
Tıbbi Biyokimya
Ürik asit testi — gut hastalığı ve böbrek taşı riski değerlendirmesinde kullanılan kan tetkiki.
İnsülin düzeyi
Tıbbi Biyokimya
İnsülin düzeyi — insülin direnci ve diyabet öncesi durumların değerlendirilmesinde kullanılır.
Tam kan sayımı
Tıbbi Biyokimya
Hemogram (CBC) — kan hücrelerinin sayı ve oranlarını ölçen temel tarama tahlili.
Karaciğer fonksiyon testleri
Tıbbi Biyokimya
ALT, AST, ALP, GGT ve bilirubin ile karaciğer hücre hasarı ve safra yollarını değerlendiren tahliller.
Böbrek fonksiyon testleri
Tıbbi Biyokimya
Üre (BUN) ve kreatinin ile eGFR hesaplaması üzerinden böbrek süzme işlevini değerlendiren tahliller.