Halüsinasyon, hezeyan ve gerçeklikle bağlantı kaybı yaşayan kişiler için ilaç, terapi ve aile desteğini birleştiren uzun soluklu izlem programı.
Ne için yapılır
- Şizofreni ve şizoaffektif bozukluk
- İlk atak psikoz değerlendirmesi ve tedavisi
- Psikotik özellikli majör depresyon ve bipolar bozukluk
- Madde kullanımıyla tetiklenen psikotik tablolar (kullanım kesildikten sonra süren belirtiler)
- Hezeyan bozukluğu ve kısa psikotik bozukluk
- Tedaviye dirençli psikoz olgularında klozapin değerlendirmesi
Hazırlık
- Ayrıntılı psikiyatrik değerlendirme ve risk analizi (kendine/başkasına zarar)
- Madde kullanımı taraması; tıbbi (tiroid, B12, otoimmün, görüntüleme) ayırıcı tanı testleri
- Tedaviye başlamadan önce kilo, kan basıncı, lipid ve kan şekeri ölçümü
- EKG ve QT mesafesi değerlendirmesi (ilaç güvenliği için)
- Aile veya bakım vereniyle birlikte tedavi planı ve izlem stratejisi
İşlem nasıl yapılır
- İlk atak psikoz olabildiğince erken tedaviye alınır; gecikme prognozu olumsuz etkiler
- Endikasyona göre risperidon, olanzapin, aripiprazol gibi atipik antipsikotikler düşük dozdan başlatılır
- Akut dönemde gerekirse ajitasyon yönetimi ve kısa süreli yatılı tedavi planlanır
- İlk atak psikozda ilaç tedavisi belirtiler düzeldikten sonra genellikle 1-2 yıl sürdürülür
- Uzun etkili enjeksiyon (depo) antipsikotikler tedaviye uyumu zor olan hastalarda değerlendirilir
- İlaç tedavisine bilişsel davranışçı terapi, psikoeğitim ve aile odaklı müdahaleler eklenir
İşlem sonrası
- İlk haftalarda haftalık, ardından 2-4 haftada bir, sonra düzenli izlem
- Kilo, kan şekeri, lipid profili, prolaktin ve EKG ile metabolik/kardiyak yan etki takibi
- Belirti şiddeti standart ölçeklerle (örn. PANSS) izlenebilir
- Sosyal işlevsellik, iş/okul ve aile yaşamı için psikososyal rehabilitasyon
- Tedaviye dirençli olgularda hekim değerlendirmesiyle klozapin başlanması
Riskler
- Antipsikotiklere bağlı kilo artışı, metabolik sendrom, lipid ve kan şekeri yükselmesi
- Sedasyon, ekstrapiramidal belirtiler (titreme, kas sertliği), akatizi
- Geç diskinezi (uzun süreli kullanımda hareket bozuklukları)
- QT uzaması ve nadiren ciddi kardiyak yan etkiler
- Tedavi kesildiğinde nüks riski yüksektir; ilacın hekim onayı olmadan bırakılmaması önemlidir
- İntihar düşünceleri — acil durumda 112 aranmalı veya en yakın acil servise başvurulmalıdır
Sıkça Sorulanlar
Psikoz tek atakla biter mi, ömür boyu sürer mi?
Bazı hastalarda ilk atak sonrası uzun süreli iyilik dönemi olurken, şizofreni gibi tablolar genellikle uzun soluklu izlem gerektirir. İlk atak psikozda tedavi belirtiler düzeldikten sonra genellikle 1-2 yıl sürdürülür ve ileride birey bazlı planlanır.
İlaçlar 'uyuşturuyor mu', kişiliği değiştirir mi?
Antipsikotik ilaçlar belirtileri (halüsinasyon, hezeyan) azaltmaya yöneliktir; kişiliği değiştirmez. Sedasyon gibi yan etkiler doz ayarlamasıyla genellikle yönetilebilir. Yan etkiler hekim ile açıkça konuşulmalıdır.
Aile desteği gerçekten önemli mi?
Evet. Aile psikoeğitimi ve düşük 'yüksek duygu dışavurumu' içeren ev ortamı nüks oranlarını belirgin biçimde azaltır. Aile, tedavi sürecinin önemli bir parçasıdır.
İlaç almadan da tedavi olur mu?
Şizofreni ve diğer psikotik bozukluklarda ilaç tedavisi temel taşıdır; sadece psikoterapi ile yönetim çoğu olguda yeterli olmaz. Tedavi planı her zaman hekim ile birlikte ve bilgilendirilmiş onamla şekillenir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Depresyon tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Depresyon tedavisi — psikoterapi, gerektiğinde ilaç ve yaşam tarzı düzenlemelerini birleştiren bütüncül yaklaşım.
Bipolar bozukluk takibi
Psikiyatri Hizmetleri
Bipolar bozukluk takibi — mani, hipomani ve depresyon ataklarının uzun süreli izlemi ve duygu durum dengeleyici tedavisi.
Bireysel psikoterapi
Psikiyatri Hizmetleri
Bire bir ruhsal danışmanlık — kanıta dayalı yöntemlerle duygusal ve davranışsal güçlüklerin ele alınması.
Bilişsel davranışçı terapi
Psikiyatri Hizmetleri
BDT — düşünce, duygu ve davranış arasındaki bağı yapılandırılmış biçimde çalışan kanıta dayalı terapi.
Anksiyete bozuklukları tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Anksiyete bozuklukları — yaygın kaygı, panik ve sosyal kaygıda terapi ve gerekirse ilaç ile yürütülen tedavi.
Panik bozukluğu tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Panik bozukluğu tedavisi — bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve ilaç kombinasyonu ile kapsamlı psikiyatrik yaklaşım.
Obsesif kompülsif bozukluk tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Obsesif kompülsif bozukluk (OKB) tedavisi — maruz bırakma ve tepki önleme (ERP) terapisi ile yüksek doz SSRI birlikte uygulanır.
Uyku bozuklukları tedavisi
Psikiyatri Hizmetleri
Uyku bozuklukları tedavisi — insomnia, gecikmiş uyku fazı ve psikiyatrik kaynaklı uyku sorunlarında BDT-I (CBT-I) ve gerektiğinde ilaç tedavisi.