ABO ve Rh kan gruplarının belirlenmesi ile alıcı ve verici kanı arasındaki uygunluğun (cross-match) test edilmesi. Transfüzyon ve cerrahi öncesi yapılır.
Ne için yapılır
- Planlı veya acil cerrahi öncesi hazırlık
- Kan transfüzyonu (eritrosit, plazma, trombosit) öncesi uygunluk değerlendirmesi
- Anemi veya kanama nedeniyle kan replasmanı planlaması
- Doğum öncesi tetkikler ve Rh uyuşmazlığı taraması
- Yenidoğan sarılığı (hemolitik hastalık) değerlendirmesi
- Organ veya kemik iliği nakli öncesi hazırlık
- Tekrarlayan transfüzyonlarda alloantikor taraması
Hazırlık
- Özel bir hasta hazırlığı genellikle gerekmez
- Hasta kimlik bilgileri tüpe çift kontrol ile etiketlenir (yanlış örnek alımı önemli risktir)
- Daha önce transfüzyon veya gebelik öyküsü laboratuvara bildirilmelidir
- Acil durumlarda örnek hızlı şekilde laboratuvara ulaştırılır
- Kullanılan ilaçlar ve kan ürünleri doktora bildirilmelidir
İşlem nasıl yapılır
- Hastadan EDTA'lı tüpe yaklaşık 3–6 ml venöz kan örneği alınır
- ABO sistemi (A, B, AB, 0) hem direkt (forward) hem ters (reverse) yöntemle belirlenir
- Rh (D) antijeni varlığı ayrı tüpte değerlendirilir
- Hastanın serumunda alloantikor olup olmadığı indirekt antiglobulin (Coombs) testi ile taranır
- Verici kanı ile alıcı serumu uyumluluğu major cross-match testiyle doğrulanır
- Uygun bulunan kan ürünü transfüzyon için onaylanır ve etiketlenir
İşlem sonrası
- Acil cross-match yaklaşık 30–60 dakikada sonuçlanır; tam Coombs taraması 60–90 dakika sürebilir
- Transfüzyon sırasında ilk 15 dakika hasta yakından izlenir
- Ateş, titreme, idrar renginde değişiklik gibi belirtiler hekime bildirilir
- Tekrarlayan transfüzyonlarda her seferinde yeni örnekle uygunluk testi tekrarlanır
- Sonuçlar transfüzyon merkezi kayıt sisteminde hasta dosyasıyla birlikte saklanır
Riskler
- Kan alma sırasında morarma veya hafif ağrı
- Yanlış örnek etiketleme durumunda ciddi transfüzyon hataları (bu nedenle çift kontrol zorunludur)
- Nadir alloantikor varlığında uygun kan bulma sürecinin uzaması
- Çok nadir laboratuvar hatası kaynaklı yanlış pozitif/negatif sonuçlar
Sıkça Sorulanlar
Kan grubum hayatım boyunca değişir mi?
Hayır. ABO ve Rh kan grubu doğuştan gelir ve değişmez. Ancak bazı kemik iliği nakli sonrası geçici farklılıklar görülebilir.
Cross-match testi neden gereklidir?
Aynı kan grubundan olsa bile her insanın serumunda küçük antikor farklılıkları olabilir. Cross-match transfüzyon reaksiyonlarını önlemek için zorunludur.
Sonuç ne kadar sürede çıkar?
Acil durumlarda 30–60 dakikada uygunluk verilebilir; geniş antikor taraması gerektiren durumlarda süre uzayabilir.
Rh negatif olmak ne anlama gelir?
Eritrositlerinizde Rh-D antijeninin bulunmamasıdır. Gebelikte ve transfüzyonda özel takip gerektirir, ancak hastalık değildir.
İlgili Bilgiler
İlgili Tıbbi Hizmetler
Aynı branş veya benzer endikasyonda incelemek isteyebileceğiniz diğer hizmetler.
Sedimentasyon
Tıbbi Biyokimya
Sedimentasyon (ESR) — eritrositlerin çökme hızını ölçen, vücuttaki inflamasyonu değerlendirmeye yönelik kan tetkiki.
Tam kan sayımı
Tıbbi Biyokimya
Hemogram (CBC) — kan hücrelerinin sayı ve oranlarını ölçen temel tarama tahlili.
Karaciğer fonksiyon testleri
Tıbbi Biyokimya
ALT, AST, ALP, GGT ve bilirubin ile karaciğer hücre hasarı ve safra yollarını değerlendiren tahliller.
Böbrek fonksiyon testleri
Tıbbi Biyokimya
Üre (BUN) ve kreatinin ile eGFR hesaplaması üzerinden böbrek süzme işlevini değerlendiren tahliller.
Açlık kan şekeri
Tıbbi Biyokimya
Açlık glukoz testi — diyabet taraması ve kan şekeri kontrolünde temel tahlil.
HbA1c
Tıbbi Biyokimya
HbA1c — son 2-3 ayın ortalama kan şekerini gösteren glikolize hemoglobin testi.
Lipid profili
Tıbbi Biyokimya
Lipid profili — total kolesterol, HDL, LDL ve trigliserit ölçümü ile kardiyovasküler risk değerlendirmesi.
Tiroid fonksiyon testleri
Tıbbi Biyokimya
Tiroid fonksiyon testleri — TSH, sT3 ve sT4 ölçümü ile tiroid bezi hastalıklarının tanı ve takibi.