Primer miyelofibrozis (PMF), Philadelphia negatif miyeloproliferatif neoplazilerinin (MPN) en agresif ve prognozu en kötü olanıdır. Kemik iliğinde reaktif fibrozis (stromal), ekstramedüller hematopoez (dalak ve karaciğerde), belirgin splenomegali, konstitüsyonel semptomlar ve değişken sitopeniler ile karakterizedir. Yıllık insidansı 0.5-1.5/100.000 kişi civarındadır. En sık 60-70 yaşlarında tanı alır. Medyan sağkalım risk grubuna göre 2-15 yıl arasında değişir. Hastalık esansiyel trombositemi veya polisitemia veradan sekonder olarak da gelişebilir (post-ET MF, post-PV MF).
Moleküler düzeyde 'driver' mutasyonlar PMF'de üç ana grupta bulunur: (1) JAK2 V617F (%50-60). (2) CALR mutasyonları (%25-30). (3) MPL mutasyonları (%5-10). 'Triple negatif' PMF hastaları (%10-15) genellikle daha kötü prognozludur. 'High molecular risk' (HMR) mutasyonları — ASXL1, EZH2, SRSF2, IDH1/2 — progresyon ve lösemi riskini artırır ve son yıllarda moleküler risk sınıflamasına eklenmiştir (MIPSS70, GIPSS). Kemik iliği biyopsi tanıda altın standart olup megakaryositik proliferasyon ve displazi, retikülin/kollajen fibrozis ile karakterizedir. WHO 2022 tanı kriterleri majör kriterler (1) Megakaryosit proliferasyonu ve atipi + grade 2-3 retikülin/kollajen fibrozis veya pre-PMF için grade 0-1 retikülin fibrozis. (2) BCR-ABL1, PV, ET, MDS veya diğer miyeloid neoplazma kriterleri karşılanmaz. (3) JAK2, CALR veya MPL mutasyonu. Minör kriterler: anemi, lökositoz, LDH yüksekliği, splenomegali, lökoeritroblastosis.
Risk stratifikasyonu DIPSS, DIPSS-plus, MIPSS70/70+ ve GIPSS skorlama sistemleri ile yapılır. Tedavi risk grubuna ve semptomlara göre bireyselleştirilir: (1) Düşük-orta risk: Gözlem, semptom yönetimi; anemi için eritropoez stimülatör ajanları, danazol, talidomid/lenalidomid, luspatercept; splenomegali için hidroksiüre. (2) Orta-yüksek risk ve semptomatik: JAK inhibitörleri — ruxolitinib (COMFORT-I/II), fedratinib (JAKARTA), pacritinib (PERSIST-2) — trombositopeni olgularda tercih, momelotinib (MOMENTUM) — anemi olan olgularda. JAK inhibitörleri dalak küçültme ve semptom iyileştirmede etkili ancak hastalık modifiye edici etkileri sınırlı. (3) Genç/fit yüksek riskli hastalarda: Allojenik hematopoetik kök hücre nakli — tek küratif tedavi seçeneği. (4) Splenektomi — refrakter splenomegali ve komplikasyonlarda (portal hipertansiyon, sitopeni). (5) Radyoterapi — fokal ağrılı splenomegali, ekstramedüller hematopoez. (6) Destek tedavi — transfüzyon, enfeksiyon ve tromboz profilaksisi. (7) Akut lösemi transformasyonunda (post-MF AML) sonuçlar kötüdür; genellikle yoğun kemoterapi + allojenik HKHT düşünülür.