Polisitemia vera (PV), kemik iliğinde hematopoetik kök hücre düzeyinde klonal bir bozukluk olup eritroid proliferasyonun baskın olduğu Philadelphia negatif bir miyeloproliferatif neoplazidir (MPN). Yıllık insidansı 1-2/100.000 civarındadır. En sık 60-70 yaşlarında tanı alır, erkeklerde biraz daha sık görülür. Genellikle indolent seyirli olsa da tedavi edilmezse tromboz, hemoraji, miyelofibroza dönüşüm ve akut lösemik transformasyon gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Modern tedavi ile medyan sağkalım 15-20 yıl civarındadır.
PV hastalarının %95'inden fazlasında JAK2 V617F mutasyonu veya JAK2 ekson 12 mutasyonu saptanır; bu mutasyonlar JAK2 tirozin kinazını sürekli aktif hale getirerek eritropoetin bağımsız eritrosit üretimine yol açar. 2022 WHO/ICC tanı kriterleri: majör kriterler (1) Hb >16.5 g/dL (erkek) / >16 g/dL (kadın) veya Hct >49% (erkek) / >48% (kadın) veya artmış kırmızı küre kütlesi. (2) Kemik iliğinde pannmiyelozis (3 seri proliferasyon). (3) JAK2 V617F veya ekson 12 mutasyonu. Minor kriter: serum eritropoetin seviyesinin düşük olması. Tanı için 3 majör veya 2 majör + minor kriter gerekir. Risk stratifikasyonu: düşük risk (yaş <60 ve tromboz öyküsü yok), yüksek risk (yaş ≥60 veya tromboz öyküsü).
Tedavi yaklaşımı tromboz ve kardiyovasküler riskleri azaltmaya odaklanır. (1) Tüm hastalarda: Düşük doz aspirin (100 mg/gün) tromboz profilaksisi için; kardiyovasküler risk faktörleri (HT, DM, dislipidemi, sigara) kontrolü. (2) Hedef hematokrit <%45 sağlanmalıdır (CYTO-PV çalışması — tromboz azaltıcı). (3) Flebotomi — düşük risk hastalarda temel tedavi, Hct <%45 hedefine ulaşmak için. (4) Sitoredüktif tedavi — yüksek risk hastalarda, yüksek platelet sayılı, semptomatik splenomegali veya flebotomi toleransı kötü olan hastalarda: hidroksiüre ilk basamak, interferon-alfa (pegilated, özellikle genç hastalarda), busulfan (yaşlı hastalarda). (5) Ruxolitinib (JAK1/2 inhibitörü) — hidroksiüre intoleransı/dirençli hastalarda veya semptomatik splenomegali varlığında (RESPONSE çalışması). (6) Ropeginterferon alfa-2b (PEGINTERFERON) — yeni onaylanmış, daha iyi tolere edilen formülasyon. (7) Semptom yönetimi — kaşıntı için antihistaminikler, SSRI'lar, ruxolitinib; aşırı platelet sayısında sitoredüksiyon. Komplikasyonlar: tromboz (arteryel ve venöz, Budd-Chiari sendromu, splanknik ven trombozu), hemoraji, miyelofibroza (post-PV MF) ve akut lösemiye (%3-10 uzun vadede) transformasyon.