Pankreas nöroendokrin tümörleri (pNET), pankreasın Langerhans adacıklarındaki endokrin hücrelerden köken alan, tüm pankreas tümörlerinin %1-5'ini oluşturan nadir ancak klinik önemi yüksek tümörlerdir. Yıllık insidansı 0.5-1/100.000 civarındadır ancak son yıllarda görüntüleme tekniklerinin gelişmesiyle insidans artmaktadır. Genellikle 40-60 yaşlar arasında tanı alır, cinsiyet farkı belirgin değildir. Çoğu sporadiktir ancak %10-20'si MEN1, von Hippel-Lindau (VHL), nörofibromatozis tip 1 (NF1) veya tuberoskleroz kompleks gibi herediter sendromlarla ilişkilidir.
pNET'ler hormon üretimine göre fonksiyonel ve non-fonksiyonel olarak ikiye ayrılır. Fonksiyonel pNET'ler: (1) İnsülinoma — en sık, hipoglisemi, Whipple triadı, genellikle iyi huylu. (2) Gastrinoma (Zollinger-Ellison sendromu) — refrakter peptik ülser, ishal, %60-90 malign. (3) VIPoma (Verner-Morrison) — şiddetli sulu ishal, hipokalemi, aklorhidri. (4) Glukagonoma — diyabet, kilo kaybı, nekrolitik migratuvar eritem. (5) Somatostatinoma — diyabet, ishal, kolelitiazis. (6) Nadir türler: ACTH-oma, kalsitonin salgılayan, GHRH-oma. Non-fonksiyonel pNET'ler hormon salgılasa da sistemik semptom vermez; genellikle kitle etkisi veya tesadüfen tanı alır. Tüm pNET'ler 2017 WHO sınıflandırmasına göre iyi diferansiye (grade 1: Ki-67 <3%, grade 2: Ki-67 3-20%, grade 3: Ki-67 >20%) ve kötü diferansiye (nöroendokrin karsinom, küçük veya büyük hücreli) olarak ayrılır.
Tanıda biyokimyasal değerlendirme (fonksiyonel tipi belirlemek için ilgili hormon düzeyleri, kromogranin A), görüntüleme (kontrastlı BT/MR, EUS, somatostatin reseptör görüntüleme — 68Ga-DOTATATE PET-BT) ve histopatolojik doğrulama gerekir. Ki-67 indeksi grade belirlemek için önemlidir. Tedavi: (1) Lokalize iyi diferansiye pNET — cerrahi rezeksiyon (enükleasyon, parsiyel veya total pankreatektomi). (2) Metastatik iyi-orta diferansiye — somatostatin analogları (oktreotid, lanreotid) ilk basamak; everolimus, sunitinib, peptid reseptör radyonüklid tedavisi (PRRT — 177Lu-DOTATATE), temozolomid + kapesitabin sonraki basamaklar. (3) Kötü diferansiye nöroendokrin karsinom — platin + etoposid bazlı kemoterapi (küçük hücreli akciğer benzeri). Sporadik insülinoma genellikle iyi huylu ve cerrahi ile küratiftir; diğer fonksiyonel ve non-fonksiyonel pNET'ler daha agresif seyir gösterebilir.