Multipl miyelom (MM), kemik iliğinde malign monoklonal plazma hücrelerinin proliferasyonu ve monoklonal immünoglobulin (M-protein) üretimi ile karakterize bir hematolojik malignitedir. Tüm kanserlerin yaklaşık %1-2'sini ve hematolojik malignitelerin %10'unu oluşturur. Yıllık insidansı 5-7/100.000 kişi civarındadır. En sık 65-74 yaşlarında tanı alır (ortanca yaş 69). Afro-Amerikanlarda beyazlara göre iki kat daha sık görülür. Erkeklerde biraz daha sık görülür. MGUS (monoklonal gammopati, belirsiz önemde) öncü durumdan smoldering (sessiz) miyeloma ve aktif multipl miyeloma ilerleyen bir biyolojik süreklidir.
Tanı kriterleri 2014 IMWG (International Myeloma Working Group) tarafından yenilenmiştir. Aktif multipl miyelom tanısı için: (1) Kemik iliği biyopsisinde klonal plazma hücre ≥%10 veya biyopsi ile kanıtlanmış kemikte/ekstramedüller plazmositom. (2) Aşağıdaki organ hasar kriterlerinden (CRAB) en az birinin varlığı VEYA belirti verici miyelom tanımlayan biyomarkerların en az birinin varlığı: C — Kalsiyum >11 mg/dL, R — Böbrek yetmezliği (kreatinin >2 mg/dL veya kreatinin klirensi <40 mL/dk), A — Anemi (Hb <10 g/dL veya normalden 2 g/dL altında), B — Kemik lezyonları (osteolitik lezyon). Belirti verici kriterler: klonal plazma hücre ≥%60, serum serbest hafif zincir oranı ≥100, MR'da >1 fokal lezyon ≥5 mm. Sitogenetik ve moleküler profilleme (FISH, NGS) prognoz ve tedavi yanıtı için kritiktir: del(17p)/TP53, t(4;14), t(14;16), t(14;20), 1q kazancı yüksek risk işaretleridir.
Evreleme için Revised International Staging System (R-ISS) kullanılır: Beta-2 mikroglobulin, albümin, LDH ve sitogenetik anormallikleri kombine eder. Yeni R2-ISS (2022) ek olarak 1q21 kazancını da dahil eder. Tedavi yaklaşımı yaşa, fit durumuna ve transplant uygunluğuna göre belirlenir: (1) Transplant adayı (genç, fit hastalar): İndüksiyon tedavisi olarak VRD (bortezomib + lenalidomid + deksametazon), KRD (karfilzomib + lenalidomid + deksametazon) veya dörtlü rejim D-VRD/Dara-VRD (daratumumab eklemesi — GRIFFIN çalışması). 4-6 siklus sonrası otolog kök hücre nakli. Nakil sonrası konsolidasyon ± lenalidomid idamesi. (2) Transplant uygun olmayan hastalar: VRD lite, D-VRD, D-VMP, D-Rd rejimleri. Uzun süreli lenalidomid idame. (3) Nüks hastalıkta: Çok sayıda seçenek var — ikinci nesil PI (karfilzomib, iksazomib), ikinci nesil IMID (pomalidomid), anti-CD38 (daratumumab, isatuksimab), anti-SLAMF7 (elotuzumab), selinexor, venetoklaks (t(11;14)+ olgular). (4) Üçüncü/dördüncü basamak ve triple-class refrakter hastalarda: BCMA hedefli yeni tedaviler devrimsel yanıtlar sağlıyor — belantamab mafodotin (anti-BCMA ADC), teclistamab/elranatamab (BCMA-CD3 bispecific), idecabtagene vicleucel (ide-cel) ve ciltacabtagene autoleucel (cilta-cel) — BCMA CAR-T hücre tedavileri. (5) Destek tedavi: Bifosfonat/denosumab (kemik koruma), böbrek koruma, ağrı yönetimi, enfeksiyon profilaksisi, venöz tromboembolizm profilaksisi. Modern tedavi ile MM hastalarının medyan sağkalımı 7-10 yılı aşmaktadır.