Miyelodisplastik Sendromlar (MDS) - Detaylı

Miyelodisplastik sendromlar (MDS), hematopoetik kök hücre düzeyinde klonal bir bozukluk olup kemik iliğinde displazi, ineffektif hematopoez, periferik kanda sitopeniler ve akut miyeloid lösemiye dönüşüm riski ile karakterize heterojen bir hastalıklar grubudur. Tahmini yıllık insidansı 4-5/100.000 genel nüfusta iken 70 yaş üzerinde 20-50/100.000'e çıkar. Erkeklerde kadınlara göre biraz daha sık görülür. Hastaların yaklaşık üçte biri AML'ye dönüşürken geri kalan hastaların önemli bir kısmı sitopeni komplikasyonları (enfeksiyon, kanama) nedeniyle kaybedilir.

2022 WHO/ICC sınıflandırmasında MDS çeşitli alt tiplere ayrılır: (1) Tanımlayıcı genetik anormalliklerle MDS — del(5q), SF3B1 mutasyonu, multi-hit TP53, NPM1 mutasyonu vb. (2) Morfolojik tanımlı MDS — hafif displazi (SLD), multi-linage displazi (MLD), halka sideroblastlar (SF3B1 mutasyonu ile yakın ilişkili), blast artmış MDS (MDS-EB1: %5-9 blast, MDS-EB2: %10-19 blast), izole del(5q) MDS, hipoplastik MDS, MDS/MPN (kronik miyelomonositik lösemi, atipik CML, juvenil MML vb). Ayrıca 'klonal sitopeni, önemi belirsiz' (CCUS) ve 'klonal hematopoez, önemi belirsiz' (CHIP) öncü durumlar olarak tanımlanmıştır. IPSS-R (Revised International Prognostic Scoring System) ve IPSS-M (Molecular) risk sınıflamasında kullanılır ve karyotip, blast yüzdesi, sitopeniler ve moleküler özellikleri değerlendirir.

Tedavi yaklaşımı hastanın yaşına, fit durumuna, risk grubuna ve sitopenilere göre bireyselleştirilir. (1) Düşük risk MDS: Semptomatik tedavi esasıdır. Anemi için eritropoez stimülatör ajanları (ESA — EPO, darbepoetin), luspatercept (ring sideroblastlı MDS için — MEDALIST), lenalidomid (del(5q) MDS için çok etkili — MDS-002). Transfüzyon bağımlı hastalarda demir şelasyonu düşünülür. (2) Yüksek risk MDS: Tedavi hastanın tedaviye uygunluğuna göre belirlenir. Genç, fit hastalarda allojenik kök hücre nakli tek küratif seçenektir. Nakli uygun olmayan veya köprüleme için azanükleozidler (azasitidin, desitabin) standart tedavidir ve AML'ye dönüşümü geciktirebilir, sağkalım sağlayabilir. Daha yoğun kemoterapi (AML-tipi induksiyon) seçilmiş vakalarda düşünülebilir. (3) Venetoklaks + azasitidin kombinasyonları araştırma aşamasında yüksek risk MDS ve AML sınırında hastalarda umut verici. (4) Yeni ajanlar: İvosidenib (IDH1 mutant), enasidenib (IDH2 mutant), APR-246 (eprenetapopt — TP53 mutant). (5) Destek tedavi — transfüzyon, enfeksiyon profilaksisi, G-CSF. (6) Nakil sonrası takip ve immünsüpresyon önemlidir.