Kronik miyeloid lösemi (KML), pluripotent hematopoetik kök hücrelerin klonal bir proliferatif hastalığı olup Philadelphia (Ph) kromozomu ve BCR-ABL1 füzyon geni ile karakterizedir. Miyeloproliferatif neoplaziler grubunda yer alır. Yıllık insidansı 1-2/100.000 kişi civarındadır. En sık 45-65 yaşlarında tanı alır. Tarihsel olarak kötü prognozlu bir hastalık iken imatinib (2001) ve ardından gelen tirozin kinaz inhibitörleri (TKI) ile KML tedavisi kanser tıbbının en büyük başarı hikayesi haline gelmiştir; modern tedavi ile KML hastaları çoğunlukla normal yaşam beklentisine kavuşmuştur.
Philadelphia kromozomu, 9. ve 22. kromozomlar arasındaki t(9;22)(q34;q11) translokasyonu sonucu oluşur; bu translokasyon ABL1 geninin BCR geniyle birleşmesine ve BCR-ABL1 füzyon geninin/proteininin (p210, bazen p190 veya p230) oluşmasına yol açar. BCR-ABL1, sürekli aktif tirozin kinaz aktivitesi gösterir ve hücre çoğalması, apoptoz inhibisyonu ve mitogenik sinyalleşme yoluyla miyeloid hücrelerin kontrolsüz çoğalmasına neden olur. Aynı BCR-ABL1 mutasyonu Philadelphia pozitif ALL ve bazı nadir miyeloid neoplazmalarda da bulunur. KML üç faza ayrılır: (1) Kronik faz (%85-90 tanı) — blast <10%, genellikle indolent. (2) Akselere faz — blast %10-19, bazofil ≥%20, progresif sitopeni/trombositoz, ek sitogenetik anormallikler. (3) Blast krizi (BP) — blast ≥%20, akut lösemi benzeri agresif seyir (miyeloid veya lenfoid BP).
Tanı genellikle rutin kan sayımında lökositoz ile şüphelenilir; periferik yayma geniş bir miyeloid matürasyon spektrumu gösterir (blastdan olgun nötrofile kadar), bazofili ve eozinofili tipiktir. Kemik iliği aspirasyon/biyopsi, karyotip (Ph kromozomu), FISH ve qRT-PCR (BCR-ABL1) ile doğrulanır. Tedavi: (1) Ön hat TKI — imatinib (1. nesil), dasatinib, nilotinib, bosutinib (2. nesil) ve ponatinib (3. nesil, T315I için) seçenekleri vardır. Hasta özellikleri ve eş hastalıklara göre seçim yapılır. (2) Asciminib — STAMP inhibitörü (allosterik ABL1 inhibitörü), dirençli olgular için yeni onaylanmış ajan. (3) Moleküler yanıt takibi çok kritiktir: BCR-ABL1 IS (International Scale) ile 3, 6, 12 ay sonrasında belirli eşikler değerlendirilir. Tam moleküler yanıt (MR4, MR4.5) elde edilen hastalarda 'treatment-free remission' — yani uzun süreli derin yanıt sonrası TKI kesilmesi ve yakın takip — mümkün olabilir (STIM, EURO-SKI çalışmaları). (4) TKI dirençli/intolerant olgularda alternatif TKI'ye geçiş, asciminib veya allojenik HKHT düşünülebilir. (5) Blast krizi tedavisi: ALL-benzeri veya AML-benzeri kemoterapi + TKI + allojenik HKHT. Modern tedavi ile kronik faz KML'de 10 yıllık sağkalım %80-90'a ulaşmaktadır.