Kolanjiokarsinom, safra yolu epitelindeki kolanjiositlerden köken alan, agresif bir adenokarsinomdur. Anatomik lokalizasyona göre üç alt gruba ayrılır: (1) İntrahepatik kolanjiokarsinom (iCCA) — karaciğer parankim içindeki küçük safra kanallarından köken alır, %20 oranında görülür. (2) Perihiler (hiler) kolanjiokarsinom (pCCA, Klatskin tümörü) — sağ-sol hepatik kanal birleşim yerinde yerleşir, en sık tip (%50-60). (3) Distal kolanjiokarsinom (dCCA) — koledokun distal kısmından köken alır, %20. Dünya genelinde karaciğer kanserlerinin 2. en sık nedenidir. En sık 60-80 yaşlarında tanı alır. Tayland, Laos gibi Güneydoğu Asya ülkelerinde liver fluke (Opisthorchis viverrini, Clonorchis sinensis) enfeksiyonu nedeniyle insidans çok yüksektir.
Risk faktörleri arasında primer sklerozan kolanjit (en güçlü), koledok kisti, hepatolitiazis, hepatit B/C, karaciğer sirozu, liver fluke enfeksiyonları, Lynch sendromu, kimyasal maruziyet (toratrast, dioksin), sigara ve obezite sayılır. Klinik tablo anatomik lokalizasyona göre değişir: iCCA genellikle asemptomatik olup görüntülemede saptanır veya karın ağrısı/kilo kaybı ile bulgu verir. pCCA ve dCCA ağrısız obstrüktif sarılık, kaşıntı, kil rengi dışkı, koyu idrar ile kendini gösterir. CA 19-9 ve CEA yüksekliği sık görülür ancak özgül değildir.
Tanıda multifaz kontrastlı abdominal BT/MR, MRCP, EUS, ERCP + fırça sitolojisi/biyopsi kullanılır. Tedavi: (1) Cerrahi rezeksiyon (R0) tek küratif tedavi olup iCCA'da hepatektomi, pCCA'da hepatektomi + safra yolu rezeksiyonu + Roux-Y hepatikojejunostomi, dCCA'da Whipple prosedürü yapılır. Ancak hastaların sadece %20-30'u tanıda rezektabl durumdadır. (2) Cerrahi sonrası adjuvan kapesitabin (BILCAP çalışması) önerilir. (3) Rezektabl olmayan/metastatik hastalık için gemsitabin + cisplatin ilk basamak standart tedavidir; durvalumab ile kombinasyon (TOPAZ-1) artık tercih edilen rejimdir. (4) İkinci basamakta hedefli tedavi uygulanabilir: FGFR2 füzyonu (pemigatinib, infigratinib), IDH1 mutasyonu (ivosidenib), HER2 amplifikasyonu (trastuzumab + pertuzumab), BRAF V600E mutasyonu (dabrafenib + trametinib), NTRK füzyonu (larotrektinib). Palyatif stent yerleştirilmesi sarılığı rahatlatır. Karaciğer transplantasyonu seçilmiş erken evre pCCA olgularında seçenek olabilir.