İmmün ilişkili pnömonit (ir-pneumonitis), immün checkpoint inhibitörü (ICI) tedavisine (anti-PD-1, anti-PD-L1, anti-CTLA-4) bağlı olarak gelişen, tümör dışı organda (akciğer) T hücre aracılı immün toleransın bozulması sonucu ortaya çıkan inflamatuvar bir akciğer hastalığıdır. PD-(L)1 inhibitörleri ile %3-5, kombinasyon tedavilerde (özellikle anti-PD-1 + anti-CTLA-4) %7-10 oranında görülür. NSCLC hastalarında diğer tümörlere göre daha yüksek sıklıkta ortaya çıkar ve ICI'ye bağlı ölümlerin önde gelen nedenidir. Grade 3-5 pnömonit hastaneye yatış, mekanik ventilasyon ve mortalite ile ilişkilidir.
Klinik spektrum geniştir: asemptomatik radyolojik bulgudan (grade 1) ölümcül solunum yetmezliğine (grade 5) kadar değişir. Radyolojik tipler: kriptojenik organize pnömoni benzeri (en sık), hipersensitivite pnömonisi benzeri, nonspesifik interstisyel pnömoni benzeri, akut interstisyel pnömoni/ARDS benzeri. Patolojik incelemede lenfositik infiltrasyon, organize pnömoni paterni ve bazen granülomatoz inflamasyon görülebilir. Risk faktörleri: önceki torasik radyoterapi, önceki akciğer hastalığı (KOAH, IPF), sigara içiciliği, NSCLC tanısı, PD-1+ CTLA-4 kombinasyon tedavisi, yaş ilerlemesi.
Tanı: klinik şüphe (yeni başlayan öksürük, dispne, göğüs ağrısı, hipoksi) + HRCT (yüksek çözünürlüklü bilgisayarlı tomografi) + enfeksiyon, kalp yetmezliği, kanser progresyonu dışlanması. Bronkoalveolar lavaj (BAL) enfeksiyon dışlamak için yararlıdır. Grade sınıflaması CTCAE kriterlerine göre yapılır: grade 1 — asemptomatik/radyolojik; grade 2 — semptomlu, günlük aktivite etkilenir; grade 3 — şiddetli semptom, oksijen gerektirir; grade 4 — hayatı tehdit eder, mekanik ventilasyon; grade 5 — ölüm. Yönetim, grade'e göre ICI'nin durdurulması veya kalıcı kesilmesi, sistemik kortikosteroid (prednizon 1-2 mg/kg/gün) ve steroid refrakter olgularda ikinci basamak immünsüpresan (infliksimab, mikofenolat, siklofosfamid, IVIG, tosilizumab) kullanımını içerir.