İmmün ilişkili kolit, immün checkpoint inhibitörü (ICI) tedavilerinin — özellikle anti-CTLA-4 (ipilimumab) ve kombinasyonlar — en sık ciddi yan etkilerinden biridir. Patogenez, immün toleransın bozulması sonucu CD8+ T hücrelerinin bağırsak lamina propriasına infiltrasyonu ve Th17-benzeri inflamatuvar yanıt ile seyreder. Anti-CTLA-4 monoterapisinde tüm grade kolit sıklığı %25-30, grade 3-4 %10-15'tir; anti-PD-(L)1 monoterapisinde %10-15 ve %1-3'tür. Kombinasyon tedavilerinde (nivo + ipi) tüm grade %45 ve grade 3-4 %15-20'ye ulaşır. Semptomlar genellikle tedavi başlangıcından 6-10 hafta sonra ortaya çıkar ancak her zaman bu süre içinde görülmeyebilir.
Klinik spektrum: hafif ishalden (grade 1) fulminan kolite, intestinal perforasyon ve toksik megakolon'a kadar değişebilir. Semptomlar arasında sulu ishal, abdominal kramp, dışkıda kan/mukus, tenesmus, bulantı ve dehidratasyon yer alır. Ayırıcı tanıda enfeksiyöz kolit (Clostridioides difficile, CMV, bakteriyel patojenler), iskemik kolit, radyasyon koliti ve kanser progresyonu düşünülmelidir. Kolonoskopi endoskopik bulguları değerlendirmek ve biyopsi almak için önemlidir: eritem, mukoza frajilitesi, ülserasyon, psödomembran, spontan kanama görülebilir. Histolojik bulgular ülseratif kolite benzer: lamina propriada lenfositik-nötrofilik infiltrasyon, kript apsesi, kript distorsiyonu, epitelyal apoptoz.
Tedavi yaklaşımı grade'e göre yapılır: Grade 1 (günde <4 ishal) — destek tedavi + yakın takip, loperamid dikkatle kullan. Grade 2 (günde 4-6 ishal) — ICI'yi durdur, oral prednizon 1 mg/kg/gün başla, 48-72 saat içinde yanıt yoksa şiddetlendir. Grade 3-4 (günde ≥7 ishal, dehidratasyon, peritoneal belirti) — hastanede yatır, ICI'yi kalıcı kes, IV metilprednizolon 1-2 mg/kg/gün başla. Steroid refrakter olgularda (48-72 saat içinde yanıtsız) infliksimab 5 mg/kg IV ekle; gerekirse 14 gün sonra tekrarla. Vedolizumab (anti-α4β7 integrin) ve mikofenolat alternatif seçeneklerdir. Perforasyon şüphesinde acil cerrahi konsültasyonu gerekir. Steroid azaltılması yavaş olmalı (4-6 haftada azalt).