Hemofili A - Detaylı

Hemofili A, faktör VIII (FVIII) genindeki mutasyonlar nedeniyle gelişen, X kromozomuna bağlı resesif kalıtsal bir kanama bozukluğudur. Yıllık insidansı erkek yenidoğanlarda yaklaşık 1/5.000 civarındadır; kadın taşıyıcılar genellikle semptomsuzdur ancak rastgele X-inaktivasyonu nedeniyle bazen semptomatik olabilirler. Hemofili A, tüm hemofili vakalarının yaklaşık %80-85'ini oluşturur (kalan ~%15 Hemofili B — faktör IX eksikliği). Ciddiyete göre üç gruba ayrılır: (1) Şiddetli hemofili A — FVIII aktivitesi <%1, spontan kanamalar, en şiddetli klinik tablo. (2) Orta şiddetli — FVIII %1-5, travma sonrası ağır kanama, spontan kanama nadir. (3) Hafif — FVIII %5-40, sadece büyük travma veya cerrahi sonrası kanama.

Hemofili A'nın en karakteristik özelliği tekrarlayan eklem kanamalarıdır (hemartroz) — özellikle diz, dirsek ve ayak bileklerinde. Tekrarlayan hemartroz ilerleyici sinoviyal kalınlaşma, kıkırdak hasarı ve sonunda hemofilik artropati (kronik eklem hasarı, deformite, fonksiyon kaybı) ile sonuçlanır. Diğer kanama bölgeleri: kaslar (özellikle iliopsoas — posterior kanama tehlikeli), yumuşak dokular, gastrointestinal sistem, genitoüriner sistem. İntrakraniyal kanama en ciddi komplikasyondur ve acil müdahale gerektirir. Tanıda aktive parsiyel tromboplastin zamanı (aPTT) uzamış, protrombin zamanı (PT) normal, trombosit sayısı normaldir; FVIII aktivite ölçümü tanıyı doğrular. Hemofili B ile ayrım için FIX aktivitesi de ölçülür. Moleküler test mutasyon tanımlamasını ve aile taramasını sağlar.

Tedavi yaklaşımı son yıllarda önemli ölçüde ilerleme göstermiştir. (1) Faktör replasman tedavisi: Plazma kaynaklı veya rekombinant FVIII konsantreleri kullanılır. Akut kanama tedavisi: kanamanın şiddeti ve lokalizasyonuna göre faktör düzeyi hedeflenir. Profilaksi tedavisi: şiddetli hemofili A'da haftalık 2-3 kez intravenöz FVIII infüzyonu ile eklem ve yaşamı tehdit eden kanamalar önlenir. (2) Uzatılmış yarı ömürlü (EHL — extended half-life) FVIII ürünleri: Pegilasyon veya Fc füzyonu ile yarılanma ömrü uzatılan ürünler (efmoroctocog, rurioctocog) profilaksi sıklığını azaltır. (3) Emisyonumab (Hemlibra) — FIXa'yı FX'e yakınlaştıran bispesifik monoklonal antikor, FVIII benzeri işlev görür. Subkütan haftalık veya daha seyrek uygulama ile şiddetli hemofili A profilaksi standardı haline gelmiştir; inhibitörü olan hastalarda da etkilidir. (4) Valoctocogene roxaparvovec (Roctavian) — adeno-associated virüs bazlı gen tedavisi, tek doz IV uygulama ile FVIII üretiminin restorasyonu hedeflenir; 2022'de onaylanmıştır. (5) İnhibitör gelişimi şiddetli hemofili A'da en önemli komplikasyondur (%25-30); bypass tedaviler (rFVIIa — NovoSeven, aPCC — FEIBA) veya emisyonumab kullanılır; immün tolerans terapisi ile inhibitör eradikasyonu denenebilir. (6) Multidisipliner bakım (hematoloji, ortopedi, fizyoterapi, diş, dietisyen) önemlidir.