Gastrointestinal Stromal Tümör (GIST) - Detaylı

Gastrointestinal stromal tümör (GIST), sindirim sisteminin mezenkimal kaynaklı en sık tümörü olup Cajal'ın interstisyel hücreleri (ICC) veya prekürsörlerinden köken alır. Yıllık insidansı 10-20/milyon olup nadir fakat önemli bir tümördür. En sık midede (%60), ardından ince bağırsakta (%30), rektum (%5), özofagus (<%1) ve omentum/mezenterde (%5) görülür. Herhangi bir yaşta görülebilir ancak en sık 50-70 yaşlarında tanı alır; cinsiyet farkı yoktur.

GIST'lerin %80-85'inde KIT (CD117) geninde aktive edici mutasyon bulunur; %5-10'unda PDGFRA mutasyonu vardır. KIT mutasyonları en sık ekson 11 (juxtamembran), ardından ekson 9, 13, 17'de görülür. PDGFRA mutasyonlarının çoğu ekson 18 (D842V tipik olarak imatinibe dirençli) lokusundadır. Mutasyon negatif ('wild-type') GIST'lerde SDH eksikliği (Carney triad, Carney-Stratakis sendromu), NF1 (nörofibromatozis tip 1), BRAF veya diğer alternatif sürücü mutasyonlar bulunabilir. Her mutasyon tipi tedavi yanıtını ve prognoz belirler.

Tanıda endoskopi + EUS + ince iğne aspirasyon biyopsisi veya cerrahi rezeksiyon materyali kullanılır. İmmünhistokimyada CD117 (KIT), DOG1 (anoktamin-1) tanı için anahtar markırlardır. Risk stratifikasyonu Miettinen-Lasota (NIH) kriterleriyle yapılır ve tümör boyutu + mitotik indeks + lokalizasyon temel parametrelerdir. Tedavi: (1) Rezektabl lokalize GIST — cerrahi rezeksiyon (RO); yüksek risk olgularda 3 yıl adjuvan imatinib (400 mg/gün) nüks riskini azaltır. (2) Rezektabl olmayan veya metastatik — imatinib ilk basamak, yanıtsızlıkta sunitinib (2.), regorafenib (3.), ripretinib (4.). PDGFRA D842V mutasyonlarında avapritinib etkilidir. KIT ekson 11 mutasyonlarında imatinib en iyi yanıt verir. İmatinibin onkoloji tarihinde 'hedefli tedavi devrimi' olarak anılmasının nedeni bu GIST başarısıdır.